تور رسانه‌ای بازدید از ظرفیت‌های تاریخی، گردشگری و ژئوپارک منطقه آزاد ارس، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ به همت معاونت فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ارس و با همکاری روابط عمومی این سازمان برگزار شد؛ رویدادی که در جریان آن جمعی از اصحاب رسانه با حضور در بخشی از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی ارس، ظرفیت‌های این منطقه برای تبدیل‌شدن به یکی از مقاصد مهم گردشگری کشور و منطقه را از نزدیک به تصویر کشیدند.

به گزارش خبرنگار آرمان همدلی، این تور رسانه‌ای فرصتی بود تا ارس نه صرفاً از قاب آمار و گزارش‌های رسمی، بلکه از نزدیک روایت شود از رودخانه‌ای که در امتداد مرز جریان دارد و کوه‌هایی که لایه‌های رنگارنگ زمین‌شناختی‌شان بخشی از هویت ژئوپارک ارس را شکل داده است، تا بناهایی که قرن‌ها تاریخ، فرهنگ و زندگی را در خود حفظ کرده‌اند.

در جریان این بازدید، اصحاب رسانه از مجموعه‌ای از ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و گردشگری منطقه از جمله ژئوپارک ارس، پل ضیاءالملک، کلیسای چوپان، کلیسای تاریخی سنت‌استپانوس و پل آهنی ارس بازدید کردند؛ جاذبه‌هایی که هر یک بخشی از تصویر چندلایه ارس را پیش روی بازدیدکننده قرار می‌دهد.

وقتی رود ارس، نقطه آغاز یک روایت می‌شود

در ارس، نخستین تصویر شاید ساده باشد رودخانه‌ای که آرام در میان طبیعت جریان دارد و در سوی دیگر آن، کوه‌هایی با رنگ‌ها و لایه‌های متفاوت زمین‌شناختی ایستاده‌اند.اما همین قاب ساده، بخش مهمی از هویت ارس را در خود جای داده است.

اینجا طبیعت صرفاً یک منظره نیست. ساختار زمین‌شناختی منطقه، ژئوسایت‌های متعدد و پیوند میان طبیعت، تاریخ و سکونت انسانی، ارس را به مقصدی با ظرفیت‌های متنوع گردشگری تبدیل کرده است. ژئوپارک ارس نیز یکی از محورهای اصلی برنامه‌های گردشگری منطقه به شمار می‌رود و توسعه زیرساخت‌های خدمات سفر و معرفی ژئوسایت‌ها در سال‌های اخیر در دستور کار قرار گرفته است اما ارس را نمی‌توان تنها با طبیعت تعریف کرد. در ادامه مسیر، تاریخ خود را نشان می‌دهد؛ تاریخی که در این منطقه نه پشت ویترین موزه‌ها، بلکه در دل جغرافیا و در کنار رودخانه هنوز قابل لمس است.

تاریخ؛ از سنگ‌های سنت‌استپانوس تا پل‌های ارس

کلیسای سنت‌استپانوس از شاخص‌ترین جلوه‌های تاریخی ارس است؛ بنایی که معماری سنگی، طاق‌ها، ستون‌ها و جزئیات حجاری‌شده آن، تصویری روشن از پیشینه تاریخی و فرهنگی منطقه ارائه می‌کند.

ایستادن در برابر این بنا، نگاه مخاطب را از طبیعت به تاریخ می‌برد؛ تاریخی که در کنار رود ارس و در مجاورت مسیرهای ارتباطی منطقه شکل گرفته و امروز یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گردشگری ارس محسوب می‌شود.

کلیسای چوپان نیز یکی دیگر از جاذبه‌های تاریخی منطقه است که در کنار محیط طبیعی و ساختار زمین‌شناختی اطراف، تجربه‌ای متفاوت از گردشگری فرهنگی و طبیعی را رقم می‌زند.

در سوی دیگر این روایت، پل ضیاءالملک و پل آهنی ارس قرار دارند؛ سازه‌هایی که خود بخشی از داستان ارتباط، رفت‌وآمد و اهمیت تاریخی این منطقه مرزی هستند.

به این ترتیب، در یک مسیر گردشگری در ارس، فاصله چندانی میان طبیعت و تاریخ وجود ندارد؛ گردشگر می‌تواند در یک روز، هم در برابر یک چشم‌انداز زمین‌شناختی قرار بگیرد و هم چند قرن تاریخ معماری و ارتباطات منطقه را در برابر چشمان خود ببیند.

ارس؛ مقصدی که آمارهایش هم حرف می‌زنند

در حاشیه این تور رسانه‌ای، محمد مسعودی‌نیا، معاون فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ارس، با تشریح ظرفیت‌ها و برنامه‌های گردشگری منطقه، از جایگاه ارس در میان مناطق آزاد کشور سخن گفت.

بر اساس اظهارات وی، ارس در حوزه گردشگری جایگاه نخست را در میان مناطق آزاد کشور به دست آورده و در نوروز ۱۴۰۵ نیز در جذب گردشگر و کیفیت خدمات‌رسانی، رتبه نخست میان مناطق آزاد را کسب کرده است.

این جایگاه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که در کنار توسعه زیرساخت‌های اقامتی منطقه قرار گیرد.

به گفته مسعودی‌نیا، ظرفیت اقامتی ارس که پیش از این حدود ۲۲۵۰ تخت بود، طی حدود ۱۶ ماه نزدیک به هزار تخت افزایش یافته و دو هتل نیز در آستانه بهره‌برداری قرار دارند که در مجموع ۹۵ تخت دیگر به ظرفیت اقامتی منطقه اضافه خواهند کرد.

این اعداد نشان می‌دهد ارس تنها به دنبال افزایش تعداد بازدیدکنندگان نیست، بلکه همزمان تلاش دارد زیرساخت لازم برای ماندگاری گردشگر را نیز توسعه دهد.

گامی از ارس به جهان

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این تور رسانه‌ای، جایگاه بین‌المللی ارس در حوزه گردشگری بود.

ارس در اواخر سال ۱۴۰۴ به عضویت وابسته سازمان جهانی گردشگری (UN Tourism) درآمد؛ اتفاقی که از سوی مسئولان منطقه به عنوان ظرفیتی برای توسعه ارتباطات بین‌المللی و معرفی توانمندی‌های گردشگری ارس مطرح شده است.

مسعودی‌نیا همچنین پیش از این از پیشنهاد معرفی ارس به عنوان پایلوت مناطق ویژه اقتصادی گردشگری در سطح بین‌المللی خبر داده بود؛ پیشنهادی که در صورت تحقق می‌تواند جایگاه ارس را در تعاملات بین‌المللی حوزه گردشگری تقویت کند.

در همین راستا، میزبانی رویدادهای بین‌المللی نیز در افق برنامه‌های ارس قرار دارد. طبق اعلام معاون فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ارس، این منطقه در سال ۱۴۰۵ میزبان سومین مجمع تورگردانان سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با حضور مهمانان خارجی و دومین همایش تورگردانان بین‌المللی خواهد بود.

برگزاری چنین رویدادهایی می‌تواند فرصتی برای معرفی مستقیم ظرفیت‌های ارس به فعالان گردشگری کشورهای منطقه و تقویت مسیرهای مشترک گردشگری باشد؛ موضوعی که در برنامه‌ریزی‌های مربوط به نشست تورگردانان اکو در آذربایجان شرقی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

جلفا؛ گردشگری در کنار کیفیت زندگی

اما توسعه ارس تنها به جذب گردشگر و ساخت هتل محدود نمی‌شود.

یکی از موضوعات دیگری که در سخنان مسعودی‌نیا مطرح شد، اجرای پروژه شهر سالم در جلفا بود طرحی که به گفته وی بیش از ۹۵ درصد پیشرفت داشته و با تکمیل آن، جلفا به عنوان سومین شهر سالم استان پس از مراغه و سهند و نخستین شهر سالم در میان مناطق آزاد کشور معرفی خواهد شد.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که گردشگری پایدار، تنها به تعداد گردشگران وابسته نیست؛ کیفیت زندگی جامعه میزبان، خدمات شهری، سلامت، زیرساخت و رضایتمندی ساکنان نیز بخشی از تصویری است که یک مقصد گردشگری از خود ارائه می‌کند.

در حوزه آموزش نیز اعلام شد که پوشش دانش‌آموزی در منطقه به ۱۰۰ درصد رسیده و طی حدود یک سال و نیم گذشته، هشت مدرسه افتتاح شده و برای ساخت شش مدرسه دیگر نیز تفاهم‌نامه منعقد شده است. همچنین بودجه حوزه آموزش و مدرسه‌سازی در این مدت افزایش قابل توجهی داشته است.

یک مرز، چند روایت

شاید مهم‌ترین ویژگی ارس، همان چیزی باشد که در نگاه اول ممکن است آن را صرفاً یک موقعیت جغرافیایی بدانیم: مرز، اما در این منطقه، مرز فقط یک خط روی نقشه نیست، رود ارس می‌تواند همزمان یک عنصر طبیعی، یک جاذبه گردشگری و بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی منطقه باشد. پل‌ها و مسیرهای ارتباطی، گذشته تجاری و ارتباطی منطقه را یادآوری می‌کنند و موقعیت همسایگی با ارمنستان، امکان پیوند ارس با مسیرهای گردشگری فرامرزی را تقویت می‌کند.

از این منظر، شاید یکی از مهم‌ترین مزیت‌های ارس همین باشد که مرز در اینجا می‌تواند به جای محدودیت، به فرصت تبدیل شود.

رسانه‌ای که ارس را از نزدیک دید

تور رسانه‌ای ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ از این جهت اهمیت داشت که بخشی از ظرفیت‌های ارس در یک قاب واحد مقابل چشم خبرنگاران قرار گرفت؛ خبرنگارانی که این بار قرار نبود تنها خبر یک افتتاحیه یا نشست را روایت کنند، بلکه قرار بود خود مقصد را ببینند.

از رودخانه و کوه‌های ژئوپارک تا معماری سنت‌استپانوس، از بقایای تاریخی کنار رود تا حضور مسئولان و توضیحات ارائه‌شده درباره آینده گردشگری منطقه؛ هر قاب، بخشی از این روایت را تکمیل می‌کرد.

در چنین سفری، عکس فقط تصویر نیست؛ سند حضور است سندی از اینکه ارس را می‌توان همزمان با چشم یک گردشگر، با نگاه یک خبرنگار و با دغدغه یک برنامه‌ریز توسعه دید.

ارس؛ مقصدی که هنوز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد

آنچه در پایان این سفر در ذهن می‌ماند، نه فقط یک عدد است و نه فقط تصویر یک بنای تاریخی یک طرف، رودخانه ارس است که بی‌وقفه در امتداد مرز جریان دارد در طرف دیگر کوه‌هایی که تاریخ زمین را روایت می‌کنند. کمی آن‌سوتر، بناهایی قرار دارند که قرن‌ها را پشت سر گذاشته‌اند و در کنار آنها، هتل‌ها و زیرساخت‌هایی در حال توسعه‌اند که قرار است پاسخگوی گردشگر امروز و فردا باشند.

این تضاد نیست تصویر ارس است سرزمینی که گذشته و آینده در آن کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

سنت‌استپانوس از گذشته می‌گوید، ژئوپارک از تاریخ زمین، رود ارس از جغرافیا، پل‌ها از ارتباط و رفت‌وآمد، و برنامه‌های جدید گردشگری از آینده‌ای که برای این منطقه ترسیم شده است.شاید به همین دلیل است که ارس را نمی‌توان فقط یک مقصد گردشگری دانست، ارس یک روایت است روایتی که از دل تاریخ عبور می‌کند، در طبیعت جریان می‌یابد و حالا تلاش می‌کند خود را به جهان معرفی کند و شاید بهترین تعریف از آن همان چیزی باشد که در پایان یک روز حضور در این منطقه می‌توان فهمید.