ناامیدی در میان جوانان، پدیدهای چندبعدی و پیچیده است که در سالهای اخیر در بسیاری از نقاط جهان، از جمله ایران، به یکی از چالشهای جدی اجتماعی و روانشناختی تبدیل شده است. این حس، تنها یک «احساس زودگذر» نیست، بلکه ریشه در واقعیتهای ساختاری و محیطی دارد. ۱. بسترهای ساختاری و اجتماعی ابهام در مسیر […]
ناامیدی در میان جوانان، پدیدهای چندبعدی و پیچیده است که در سالهای اخیر در بسیاری از نقاط جهان، از جمله ایران، به یکی از چالشهای جدی اجتماعی و روانشناختی تبدیل شده است. این حس، تنها یک «احساس زودگذر» نیست، بلکه ریشه در واقعیتهای ساختاری و محیطی دارد.
۱. بسترهای ساختاری و اجتماعی
- ابهام در مسیر شغلی و اقتصادی: وقتی نرخ تورم و هزینههای زندگی با میزان درآمد همخوانی ندارد، جوانان احساس میکنند حتی با تلاش مستمر نیز نمیتوانند به «امنیت مالی» یا «استقلال» دست یابند. این ناتوانی در پیشبینی آینده (Planning)، یکی از بزرگترین عوامل ایجاد ناامیدی است.
- شکاف میان مهارت و نیاز بازار: تغییرات سریع تکنولوژی و اقتصاد جهانی باعث شده بسیاری از جوانان احساس کنند آموزشهای رسمیشان با نیازهای دنیای واقعی فاصله دارد که منجر به نوعی «بیهدفی» یا «سردرگمی» در انتخاب مسیر حرفهای میشود.
- تغییر سبک زندگی و انتظارات: در عصر شبکههای اجتماعی، جوانان دائماً زندگی خود را با «ویترینهای موفقیت» دیگران مقایسه میکنند. این مقایسه اجتماعیِ کاذب، باعث میشود دستاوردهای واقعیِ خود را ناچیز ببینند و احساس کنند از قافله عقب ماندهاند.
۲. ابعاد روانشناختی
- از دست رفتن «عاملیت» (Agency): مهمترین بخشِ گذار به بزرگسالی، رسیدن به این باور است که «من میتوانم بر زندگی خود اثر بگذارم». وقتی جوان احساس میکند شرایط کلان (اقتصادی، سیاسی یا محیطی) خارج از کنترل اوست و هر چه تلاش کند نتیجهای نخواهد گرفت، دچار درماندگی آموختهشده میشود.
- اضطرابِ آینده: این اضطراب تنها به مسائل مالی محدود نیست؛ بلکه شامل نگرانی از کیفیت زندگی، محیطزیست و جایگاه اجتماعی در آیندهای است که تصویر روشنی از آن وجود ندارد.
۳. هنر به مثابه دریچهای برای مواجهه (از منظر روانشناسیِ هنر)
در مطالعات هنر و مدیریت فرهنگی، ما به هنر نه فقط به عنوان یک سرگرمی، بلکه به عنوان ابزاری برای «معنادار کردن رنج» نگاه میکنیم:
- هنر به جوانان کمک میکند تا احساسات سرکوبشده یا مبهم خود را فرم بدهند (Externalization). وقتی رنجِ ناامیدی در یک اثر هنری (فیلم، نقاشی، ادبیات) بازنمایی میشود، فرد احساس میکند که در رنج خود «تنها نیست» و این اولین قدم برای بازگشت به زندگی است.
- هنر فضایی برای «تجربه کردن دنیاهای ممکن» فراهم میکند. در دورانی که آینده واقعی مبهم است، هنر به ذهن اجازه میدهد از مرزهای محدودیتهای فعلی فراتر برود.
چگونه میتوان با این حس مواجه شد؟
اگر شما یا کسی در اطرافیانتان با این ناامیدی دستوپنجه نرم میکند، این استراتژیها میتوانند کمککننده باشند:
- خُرد کردن اهداف (Micro-Goals): وقتی افقهای دور (مثل خرید خانه یا رسیدن به ثبات شغلی ایدهآل) دور از دسترس به نظر میرسند، تمرکز بر گامهای بسیار کوچک و روزانه میتواند حس «عاملیت» را به فرد بازگرداند.
- کنترل ورودیهای ذهنی: کاهش زمان حضور در فضای مجازی و مقایسه نکردن پشتصحنهی زندگی خود با ویترین زندگی دیگران، یک ضرورت برای سلامت روان است.
- جستجوی اجتماعهای کوچک (Community): ناامیدی در انزوا رشد میکند. پیوستن به گروههایی با علایق مشترک (ورزشی، هنری، داوطلبانه) که در آن افراد «تأثیرگذاری» خود را در مقیاسی کوچک میبینند، پادزهرِ درماندگی است.
- تغییر روایت شخصی: از خود بپرسید: «به جای اینکه بگویم هیچچیز درست نمیشود، چه بخشی از زندگیام را میتوانم امروز با تغییر نگرش یا یک اقدام کوچک بهبود دهم؟»
- نویسنده : بهروز نجفی آرمان همدلی
