آرمان همدلی- اعظم نعیمی: نام صمد قاسمپور برای بسیاری با منظومه ماندگار «غواصلار» گره خورده است؛ مرثیهای که در صبح فردای عملیات پیروزمندانه والفجر ۸، در ساحل اروندرود و در رثای غواصان شهید سروده شد و به یکی از شاخصترین آثار ادبی دفاع مقدس بدل گشت. اثری که همزمان با حماسه فاو متولد شد و هر دو را در حافظه تاریخی مردم ماندگار کرد.
با این حال، قاسمپور تنها شاعر «غواصلار» نیست. او رزمنده، سیاستمدار، مدیر و چهرهای اثرگذار در سالهای پس از جنگ است که با وجود کارنامهای پربار، کمتر به نسلهای جدید معرفی شده است. برگزاری چهارمین همایش «زندهنامان تبریز» حالا فرصتی فراهم کرده تا در هفتمین دهه زندگیاش، از این چهره کمتر دیدهشده اما تأثیرگذار تجلیل شود؛ تجلیلی که بیش از آنکه بزرگداشت یک نام باشد، بازخوانی یک مسیر است.
بسیاری معتقدند حتی اگر تمامی مسئولیتهای مدیریتی، سیاسی و سوابق ایثارگری حاج صمد قاسمپور کنار گذاشته شود، تنها منظومه «غواصلار» برای تثبیت جایگاه فرهنگی و اجتماعی او کفایت میکند. با این حال، واقعیت آن است که کارنامه این زندهنام تبریزی، فراتر از یک اثر ادبی شاخص است و لایههای متعددی از خدمت، مدیریت و کنش اجتماعی را در خود دارد.
قاسمپور علاوه بر «غواصلار»، آثار متعددی در حوزه شعر آیینی، اجتماعی و سیاسی خلق کرده که بخشی از آنها منتشر شده و بخشی دیگر در انتظار انتشار است. اما آنچه او را از بسیاری چهرههای صرفاً ادبی متمایز میکند، تجربههای مدیریتی و مسئولیتهایی است که در هر یک، منشأ تحولات ملموس بوده است؛ از فعالیت در تعاون سپاه گرفته تا مدیریت چهار ساله زندان مرکزی تبریز، از مشاورت وزیر بازرگانی تا مسئولیت اقتصادی در جزیره ابوموسی.
دوران مدیریت او در زندان مرکزی تبریز، یکی از شاخصترین مقاطع این کارنامه به شمار میرود؛ دورانی که با تغییر نگاه به زندان، کرامت انسانی به یک اصل اجرایی تبدیل شد. راهاندازی اتاق جراحی در بهداری زندان، اصلاح شیوه ملاقات زندانیان با خانوادهها، افزایش چشمگیر رضایتگیری از اولیای دم محکومان به قصاص و نهادینهسازی فعالیتهای فرهنگی، تنها بخشی از اقداماتی است که از او چهرهای تحولآفرین ساخت و بهعنوان باقیاتالصالحات در حافظه نهادی زندان تبریز ماندگار شد.
اوج حضور سیاسی حاج صمد قاسمپور را باید در راهیابی او به مجلس پنجم بهعنوان دومین منتخب مردم تبریز دانست؛ انتخابی که در زمان خود و با وجود رقبای مطرح، غیرمنتظره تلقی میشد و نام او را بهعنوان پدیده آن انتخابات بر سر زبانها انداخت.
پس از نزدیک به سه دهه خدمت، قاسمپور با حوادثی مواجه شد که خود از آنها بهعنوان «ظلم» اما «حکمت» یاد میکند؛ رخدادهایی که او را با چالشهای جدی روبهرو ساخت. با این حال، این فراز و فرودها باعث کنارهگیریاش از خلق فرهنگی نشد و او همچنان به سرودن شعرهای اجتماعی، سیاسی و مذهبی ادامه داد، هرچند ترجیح داد در سالهای اخیر، سکوت و عزلت را جایگزین کنشگری پررنگ سیاسی کند.
تجلیل از حاج صمد قاسمپور در همایش «زندهنامان تبریز»، یادآور الگویی از «مدیر مردمی» و «خادم بیواسطه» است؛ چهرهای که پس از چهار دهه، همچنان محبوب مانده، مسائل روز را خلاقانه و منتقدانه دنبال میکند و شعر آیینی و ملی را مأموریت فرهنگی خود در روزگاری میداند که معنا بیش از هر زمان دیگری نیازمند پاسداری است. صمد قاسمپور، شاعری رزمنده و سیاستمداری است که شاید «قدر» ندید، اما بیتردید «ماندگار» شد.
