در سال‌های اخیر، پروژه‌های عمرانی در شهرهای بزرگ با سرعتی چشمگیر اجرا شده‌اند؛ از مسیرگشایی‌های گسترده گرفته تا احداث تقاطع‌های غیرهمسطح و توسعه پیاده‌راه‌ها. این اقدامات، بی‌تردید در بهبود زیرساخت‌های شهری و روان‌سازی ترافیک نقش داشته‌اند. اما پرسشی بنیادین همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا همه شهروندان از این توسعه بهره‌مند شده‌اند؟

در بسیاری از شهرها، از جمله تبریز، مناطقی وجود دارند که در سایه توسعه قرار گرفته‌اند؛ محله‌هایی که با عنوان «حاشیه‌نشین» شناخته می‌شوند، اما در واقع بخشی از پیکره زنده و فعال شهر هستند. این مناطق، اغلب با کمبود زیرساخت‌های اولیه، ضعف در دسترسی به خدمات عمومی، و محرومیت از پروژه‌های عمرانی مواجه‌اند. در حالی که در مرکز شهر خیابان‌های ۴۵ متری احداث می‌شود، در حاشیه‌ها هنوز کوچه‌هایی وجود دارند که فاقد آسفالت، روشنایی یا حتی مسیر عبور ایمن هستند.

عدالت فضایی، مفهومی است که در ادبیات مدیریت شهری به‌درستی جای گرفته، اما در عمل، هنوز با چالش‌های جدی روبه‌روست. توسعه‌ای که فقط در مناطق مرکزی و برخوردار اتفاق بیفتد، نه‌تنها نابرابری را تعمیق می‌کند، بلکه حس بی‌عدالتی را در میان ساکنان مناطق کم‌برخوردار تقویت می‌سازد. این شکاف، پیامدهایی فراتر از کالبد شهری دارد؛ از کاهش اعتماد عمومی تا افزایش آسیب‌های اجتماعی.

مدیریت شهری اگر بخواهد توسعه را به معنای واقعی محقق کند، باید نگاه متوازن و فراگیر داشته باشد. پروژه‌های عمرانی باید نه‌تنها بر اساس حجم ترافیک یا ارزش اقتصادی منطقه، بلکه بر پایه نیازهای اجتماعی و انسانی طراحی شوند. مسیرگشایی در محله‌های حاشیه‌نشین، نه‌تنها به بهبود دسترسی و کیفیت زندگی کمک می‌کند، بلکه پیام روشنی از احترام به کرامت انسانی و حق برابر شهروندی ارسال می‌کند.

در نهایت، شهر زمانی توسعه‌یافته تلقی می‌شود که هیچ نقطه‌ای از آن فراموش نشده باشد. حاشیه‌نشین‌ها، نه بار اضافی بر دوش شهر، بلکه بخشی از ظرفیت اجتماعی، فرهنگی و انسانی آن هستند. توسعه‌ای که آن‌ها را نبیند، ناقص است؛ و مدیریتی که آن‌ها را در اولویت قرار دهد، شایسته اعتماد عمومی.

یادداشت : فهیمه لطف الهی